قهوه‌چىيى كه قهوه‌خانه‌ى محقرش در مجاورت ديوار بيرونى مسجد كوچك بىبىزبيده داير بود ، در قبال پيشكش ناچيزى حاضر شد اسبان ما را نگه دارد . ضمنا مىتوانست در قهوه‌خانه‌اش ناهار مختصرى نيز براى ما آماده كند . ورود به مسجد بىبىزبيده براى مردان ممنوع است . فقط زن‌ها حق ورود به آنجا را دارند . به‌طورى كه مىگويند كف مسجد سنگفرش نشده است و زن‌هايى كه به زيارت مىآيند ، مقدارى از خاك كف آنجا را به عنوان تيمن و علاج براى بسيارى از علت‌ها از جمله نازايى ، مىخورند . رى در كوهپايه‌ى قسمتى از جبالى كه از البرز جدا شده ، واقع است . آثار ديوارهاى اطراف آن‌كه كاملا قابل تشخيص است در حدود چهل كيلومتر وسعت دارد . اينجا روزگارى يكى از شهرهاى آباد و پررونق مشرق‌زمين ، حتى دنيا بوده است . ايرانىها تاريخ بنيانگذارى اين شهر را به عصر افسانه‌يى هوشنگ پيشدادى ، نوه‌ى كيومرث ، اولين پادشاه قديمىترين سلسله‌ى شاهان ايران مىرسانند . زردشت در اين شهر به دنيا آمد « 1 » ، طوبياس « 2 » و هارون الرشيد مدتى آنجا زندگى كرده‌اند . اسكندر هنگام تعقيب دارا پنج روز در اين شهر توقف كرده است . سلوكىها و اشكانىها بناهاى باشكوهى در آن برپا كردند . در دوره‌ى سلسله ساسانيان پرستشگاه‌هاى آفتاب رى زيباترين پرستشگاه‌هاى تمام امپراتورى بوده است . بعد از غلبه‌ى مسلمانان عنوان « راگا » به « رى » تبديل شده و در دوران چندين سلسله پايتخت ايران بوده است . در قرن سوم هجرى اين شهر آبادترين و پرجمعيت‌ترين شهر سرتاسر آسيا بوده است . شاردن درباره‌ى اين شهر چنين مىنويسد : مطالب عجيبى كه از اين شهر نقل مىكنند ، باوركردنى نيست . با وجود اين ، همه‌ى اين مطالب از طرف كليه‌ى مورخان و شاهدان عينى تأييد شده است . در

--> ( 1 ) . زادگاه زردشت دقيقا معلوم نيست . م . ( 2 ) . Tobie : طوبيا يا طوبياس يهودى مقدسى بود از قبيله Nephtali . پدر و پسر در قرن هفتم پيش از ميلاد زندگى مىكردند و به عنوان اسارت به نينوا برده شدند . طوبيا در سن 56 سالگى كور شد . چون فكر مىكرد به زودى خواهد مرد ، فرزند خود را براى مطالبه‌ى مقدار نقره‌يى كه به يكى از اقوام خود وام داده بود به همدان فرستاد . طوبياس جوان به راهنمايى يك ناشناس با دختر يكى از خويشان به نام سارا ازدواج كرد . سپس به اتفاق همسرش دوباره به نينوا مراجعت كرد و تحت تعليمات آزارياس بلافاصله كورى پدر را معالجه نمود . آن وقت معلوم شد كسى كه طوبياس را راهنمايى كرده ، ملك مقرب رافائيل بوده است . [ نقل به اختصار از لاروس بزرگ ] . م .